Działalność organizacji pozarządowych

23.10.2017
Działalność organizacji pozarządowych
W potocznym rozumieniu organizacje pozarządowe to podmioty niezależne od administracji publicznej oraz te których działalność nie jest nastawiona na osiągnięcie zysku. Można wyróżnić trzy rodzaje działalności statutowej prowadzanej przez organizacje – statutowa nieodpłatna, odpłatna oraz gospodarcza. Szczegółowy opis każdej z nich znajdziecie Państwo poniżej.

Działalność statutowa

Jest to działalność, dla której organizacja została powołana. Jest opisana w statucie – podstawowym i obowiązkowym dokumencie zarejestrowanych stowarzyszeń czy fundacji, opisującym właśnie m.in. cele organizacji i sposoby ich realizacji.  . Działalność statutowa prowadzona przez organizacje pozarządowe może mieć charakter działalności nieodpłatnej i działalności odpłatnej. Rozróżnienie to wprowadziła Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, formułując kategorię odpłatnej działalności pożytku publicznego, która jest działalnością statutową i nie jest traktowana jako działalność gospodarcza. Zarówno działalność nieodpłatna, jak i działalność odpłatna jest działalnością nienastawioną na zysk, a więc działalnością not for profit

Działalność statutowa nieodpłatna
(nieodpłatna działalność pożytku publicznego) 

Wiele organizacji prowadzi działalność statutową (w tym działalność pożytku publicznego), nie pobierając żadnych opłat za swoje działania. Oznacza to, że organizacja pozyskuje środki finansowe na swoją działalność z różnych źródeł (występuje o dotacje, poszukuje darczyńców, sponsorów, organizuje zbiórki publiczne), korzysta z pracy wolontariuszy, a następnie nieodpłatnie świadczy usługi na rzecz swoich odbiorców (np. organizuje szkolenia, za które uczestnicy nie muszą płacić, drukuje bezpłatne materiały, wydaje darmowe posiłki itp.).  Rodzaje działalności muszą mieścić się w sferach pożytku publicznego (sferach zadań publicznych, opisanych w Ustawie o działalności pożytku publicznego). 

Działalność statutowa odpłatna
(odpłatna działalność pożytku publicznego)

Działalnością odpłatną pożytku publicznego jest działalność statutowa organizacji pozarządowej, mieszcząca się w zestawie zadań publicznych, opisanych w Ustawie o pożytku, za którą organizacja pobiera opłaty (wynagrodzenie). 

W jej ramach organizacja za swe usługi czy produkty (np. szkolenia czy materiały) pobiera opłaty, których wysokość nie może być wyższa od wartości bezpośrednich kosztów tej działalności.

Działalność odpłatna polega więc na sprzedaży usług i towarów po kosztach ich wyprodukowania – organizacja nie zarabia na tym, tylko uzyskuje zwrot poniesionych nakładów – w tym celu należy dokonać kalkulacji kosztów.

Działalność odpłatna nie musi być zarejestrowana, ale musi być wyodrębniona księgowo. W organizacjach prowadzących działalność odpłatną limitowane są wynagrodzenia osób w nich zatrudnionych.  

Działalność statutowa prowadzona przez organizacje pozarządowe może mieć charakter działalności nieodpłatnej i działalności odpłatnej.  Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przewiduje dwa szczególne rodzaje działalności odpłatnej pożytku publicznego:

  1. Sprzedaż towarów lub usług wytworzonych lub świadczonych przez osoby bezpośrednio korzystające z działalności pożytku publicznego, w szczególności w zakresie rehabilitacji oraz przystosowania do pracy zawodowej osób niepełnosprawnych.
  2. Sprzedaż przedmiotów darowizny na cele prowadzenia działalności pożytku publicznego.

Istnieją dwa przypadki, kiedy działalność odpłatna staje się działalnością gospodarczą:

  1. Gdy odpłatność – w odniesieniu do działalności danego rodzaju – jest wyższa od kosztów tej działalności
  2. Gdy przeciętne, miesięczne wynagrodzenie osoby fizycznej z tytułu zatrudnienia przy wykonywaniu działalności odpłatnej, przekracza 3-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez GUS za rok poprzedni

Działalność gospodarcza
Pomimo że organizacje pozarządowe z definicji są podmiotami niedziałającymi w celu osiągnięcia zysku, to zarówno stowarzyszenia, jak i fundacje mogą prowadzić działalność gospodarczą. Jednakże ich podstawowym celem jest zawsze prowadzenie działalności statutowej.

Działalność gospodarcza jest jedynie działalnością uboczną, służącą pozyskiwaniu środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej. A więc zysk nie może być dzielony np. między członków stowarzyszenia. 

Aby mieć możliwość prowadzenia działalności gospodarczej konieczne jest zarejestrowanie się organizacji w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Z chwilą dokonania wpisu (rejestracji) organizacja staje się przedsiębiorcą. W odniesieniu do jednego typu działań można prowadzić działalność odpłatną i nieodpłatną – nie można natomiast łączyć działalności odpłatnej i gospodarczej w tej samej dziedzinie, np. wydawanie publikacji nie może być po części działalnością odpłatną, a po części działalnością gospodarczą.

Działalność gospodarcza nie może dominować nad działalnością statutową. Jest to podstawowa zasada, o której muszą pamiętać wszystkie organizacje (wynika to z ustawy prawo o stowarzyszeniach i ustawa o fundacjach).